کانون حامی کودک ولی عصر عج

کودک آزاری و روش های مقابله با آن

متن آموزشی در زمینه

کودک آزاری جسمانی

برای بهورزان و رابطین بهداشتی

متن جزوه چاپ شده توسط:

صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

تابستان ۱۳۸۲

 

اهداف متن آموزشی

هدف کلی: افزایش آگاهی کارشناسان و کاردانان شاغل در مراکز بهداشتی-درمانی در مورد کودک آزاری جسمانی می باشد.

اهداف اختصاصی: انتظار می رود پس از مطالعه این جزوه و طی دوره آموزشی،کارشناسان و کاردانان مراکز قادر باشند:

۱٫ کودک آزاری و انواع آن را تعریف کنند.

۲٫ علل و عوامل به وجودآورنده کودک آزاری جسمی را بیان کنند.

۳٫ نحوه شناسایی کودک آزاری جسمی و نشانه های آن را بیان کنند.

۴٫ توانایی آموزش اطلاعاتی را که در زمینه کود ک آزاری جسمی کسب کرده اند، به بهورزان ورابطین بهداشتی و مردم داشته باشند.

 

 

مقدمه :

امروزه در جهان، کودکان بسیاری در اثر بیماری های قابل پیشگیری جان خود را از دست می دهند و تعداد بیشماری نیز با مخاطراتی روبرو می شوند که مانع حفظ سلامت و رشد آنان می گردد. فقر، بی سوادی، سوءتغذیه ، جنگ، انواع سوءاستفاده ها، تبعیض نژادی و نداشتن امنیت از جمله مواردی هستند که همواره کودکان را در سراسر جهان مورد تهدید جدی قرار داده اند .

افزایش گزارشات مربوط به صدمات و آسیب هایی که به کودکان وارد می شود از جمله سوء رفتار با آنان، استفاده از کودکان به منظور توضیع مواد مخدر و پیامدهای روانی، جسمی و اجتماعی ناشی از این آسیب ها موجب گردیده تا اغلب کشورهای دنیا توجه بیشتری را به این گروه آسیب پذیر جامعه مبذول دارند.

کودک آزاری از جمله آسیب های اجتماعی است که به دلیل گستردگی عوامل ایجاد کننده و تأثیرات عمیقی که این عوامل بر رشد و شخصیت کودک، خانواده و اجتماع می گذارد امروزه به عنوان یکی از اولویت های مسائل بهداشتی و درمانی کشورهای مختلف جهان مطرح می باشد.

از جمله انواع شایع کودک آزاری، آزار جسمانی کودکان است که اغلب اوقات نتیجه تنبیه بدون دلیل و غیر قابل توجیه می باشد.

بررسیها و مطالعات نشان داده اند بالابردن سطح آگاهی افراد جامعه نسبت به کودک آزاری جسمانی و تغییر نگرش و باورهای نادرست آنها می تواند در پیش گیری از کودک آزاری جسمانی نقش بسزایی داشته باشد. به همین منظور این متن آموزشی درراستای افزایش آگاهی و معلومات کارکنان سطوح مختلف ارائه خدمات بهداشتی و درمانی تهیه و تدوین گردیده است. امید آنکه با انتفال این آگاهی به افراد جامعه توسط بهورزان و رابطین بهداشتی، بتوان گامهای اساسی در راستای پیشگیری از کودک آزاری جسمانی برداشت.

تعریف مفاهیم

کودک آزاری: کودک آزاری رفتاری است که در آن کودک توسط اطرافیان مورد سوءاستفاده های مختلف جسمی، جنسی و عاطفی و یا غفلت قرار می گیرد.

انواع کودک آزاری

کودک آزاری جسمانی: هر گونه آزار جسمی که به طور عمد توسط مراقبین کودک و یا والدین بر کودک اعمال شود را کودک آزاری جسمانی گویند.

غفلت و بی توجهی: به معنای بی توجهی نسبت به نیازهای کودک، ناتوانی در محافظت از کودک در برابر خطرات، سرما ویا گرسنگی و هرگونه ناتوانی در مراقبت از کودک بطوریکه منجر به بروز اختلال در سلامتی یا رشد وی گردد، می باشد.

سوء استفاده عاطفی: رفتارهای خصمانه یا بی تفاوتی والدین نسبت به کودک که منجر به لطمه زدن به اعتماد به نفس وی شده را گویند. این رفتارها شامل طرد کردن، توهین نمودن، نادیده گرفتن، منزوی کردن و وادار نمودن کودک به انجام رفتار نامناسب می گردد.

سوءاستفاده جنسی: بهره کشی جنسی از کودک به منظور کسب رضایت جنسی توسط یک فرد بالغ را گویند.

تنبیه بدنی

استفاده ازتنبیه بدنی به منظورتربیت وکنترل کودکان ازسالیان خیلی پیش در بسیاری از فرهنگ ها از جمله فرهنگ ما رسوخ کرده و والدین غالبا” به منظور تنبیه کودکان خود اقدام به کتک زدن آنها می نمایند.

اغلب کتک زدن کودکان به دنبال خشم و عصبانیت والدین صورت می گیرد تا اینکه به عنوان وسیله ای برای کنترل کودکان از آن استفاده گردد. قصد و نیت والدینی که کودکان خود را مورد آزار جسمی قرار می دهند عمدتا” ادب کردن آنهاست، لیکن با از دست دادن کنترل خود موجب ضرب و جرح کودک می گردند. شدت کودک آزاری جسمی می تواند از متوسط تا شدید و کشنده متغیر باشد.

حجم مشکل

مشکل کودک آزاری جسمی امروزه در غالب کشورهای جهان اعم از پیشرفته و یا در حال توسعه دیده می شود. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در سال ۱۹۹۹، حدود ۴۰ میلیون کودک ۴-۰ ساله، در سراسر جهان در معرض کودک آزاری جسمی و غفلت والدین و یا مراقبین خود بوده به نحوی که نیازمند خدمات بهداشتی، درمانی و اجتماعی بوده اند. آمارهای منتشره از کشورهای مختلف جهان دلالت بر این دارند که این آمارها فقط قسمتی از آمار واقعی این معضل اجتماعی هستند چرا که غالبا” این پدیده توسط کودک آسیب دیده و عامل کودک آزاری انکار می شود و هر چه سطح آگاهی پزشکان، پرسنل مراکز بهداشتی درمانی، مددکاران اجتماعی، مربیان مهد کودک، معلمین و سایر افرادی که با کودکان سروکار دارند، بیشتر باشد میزان شیوع بالاتر گزارش گردیده است.

در ایران با توجه به مسایل فرهنگی، آمار دقیقی از میزان شیوع کودک آزاری جسمی وجود ندارد. مطالعه ای که در سال ۱۳۸۰، بر روی ۳۰۱۹ مراجعه کننده به سه مرکز تخصصی و اورژانس اطفال تهران انجام گرفت، نشان داد ۲/۱۲ درصد کودکان مراجعه کننده (۵/۱۴ درصد پسران و ۶/۹ درصد دختران) سابقه آزار جسمی داشته اند.

بیشتر کودکان آسیب دیده توسط والدین خود با استفاده از کمربند و تسمه مورد ضرب و جرح قرار گرفته بودند. عوامل مستعد کننده کودک آزاری جسمانی در نمونه های مورد مطالعه بیش فعالی، شب ادراری و ناخواسته بودن بوده است .

سبب شناسی

کودک آزاری جسمی رفتاری است که در بروز آن عوامل متعددی دخالت دارند. بخشی از این عوامل را فاکتور های محیطی و خانوادگی (وضعیت روانی والدین، مشکلات اقتصادی، درگیری های خانوادگی و …)تشکیل داده و بخشی نیز به خود کودک (مسائل جسمی و روانی آنها ) مربوط می شود.

چه کسانی بیشتر مرتکب کودک آزاری جسمی می شوند؟

بررسی ها نشان داده اند مرتکبین کودک آزاری جسمی در ۷۵ درصد موارد والدین کودک (به خصوص مادر) ، ۱۵ درصد سایر وابستگان بوده اند و در ۱۰ درصد از موارد کودک آزاری جسمی، مرتکبین کسانی بودند که از کودک مراقبت می نمایند (مثل پرستار کودک). مهمترین عامل کودک آزاری جسمی در والدین این است که احتمالا” آنها در دوران کودکی، قربانی خشونت والدین خود بوده و تنبیه بدنی می شده اند. لذا این الگوی رفتاری را فرا گرفته و در مورد کودکان خود نیز اعمال می کنند.

وجود سابقه بیماری روانی و یا جسمی در والدین، اعتیاد و ناتوانی در نگهداری و مراقبت از کودکان، همچنین تک سرپرستی و بارداری ناخواسته از جمله عواملی هستند که می توانند به عنوان عامل مستعد کننده کودک آزاری جسمی مطرح گردند.

چه کودکانی بیشتر در معرض کودک آزاری جسمی قرار می گیرند؟

بعضی از کودکان با ویژگی های خاص، بیشتر در معرض کودک آزاری جسمی قرار می گیرند:

کودکان نارس، عقب مانده ذهنی، معلول جسمی ،کودکان پر تحرک و بیش فعال و کودکانی که زیاد از حد گریه می کنند، بهانه گیر و لجباز هستند، بیشتر مورد کودک آزاری جسمی واقع می شوند.

علاوه بر این ها کودکان نامشروع و ناخواسته و کودکانی که با جنسیت غیر دلخواه خانواده متولد می شوند، بیشتر در معرض کودک آزاری جسمی هستند.

چه ویژگی هایی در خانواده، خطر کودک آزاری جسمی را بیشتر می کند؟

وضعیت اجتماعی اقتصادی پایین، شلوغ و پر جمعیت بودن خانواده، بروز استرس حاد، وجود سابقه خشونت و کودک آزاری در اعضای خانواده و منزوی بودن خانواده در اجتماع می تواند زمینه ساز کودک آزاری جسمی باشد.

وجود چه ویژگی هایی در جامعه و اجتماع، کودک آزاری جسمی را بیشتر می کند؟

عدم وجود قوانین مربوط به مراقبت از کودک، وجود خشونت های سازمان یافته (مثل جنگ، جرم و جنایت)، مقبولیت خشونت در سطح جامعه و ارائه آن در وسایل ارتباط جمعی، کاهش یافتن ارزش کودکان و نابرابری های اجتماعی از جمله عواملی هستند که خطر کودک آزاری را افزایش می دهند.

علایم کودک آزاری جسمی

کبودی بدن (که دلیل منطقی برای ایجاد آن ارائه نمی شود)
زخم های متعدد در اندامها
اختلال در وضعیت هوشیاری کودک مانند گیجی، خواب آلودگی و…
سوختگی های ناشی از گذاشتن سیگار روی بدن کودک
وجود علایم زیر روی بدن کودک ، مارا در شناخت کودک آزاری جسمانی یاری می دهد:

وجود جراحات و ضایعات قابل مشاهده در اندامها
رد یا اثر دست روی بدن
وجود رد یا اثر ابزار مورد استفاده مثل کمربند، تسمه و غیره
علایمی دال بر گاز گرفتن
کبودی با اندازه های متفاوت
علایم ناشی از لگد زدن به کودک
آثار ناشی از فروبردن دست یا پای کودک در آب جوش که سطح سوخته شبیه دستکش یا جوراب است و در این حالت منطقه سوختگی با خطی از پوست سالم جدا می شود.
علایم خراشیدگی ناشی از ناخن، فرو بردن سوزن در بدن کودک، چنگ زدن و کشیدن موهای کودک که غالبا” منجر به کچلی موضعی می گردد.
از نظر رفتاری، کودک آزار دیده منزوی و ترسان بوده و یا پرخاشگری می کند. اغلب این کودکان دچار افسردگی، اعتماد به نفس پایین و اضطراب می باشند و به دلیل ترس از افشای موضوع و جلوگیری از خشم بیشتر والدین نسبت به آنها، در مورد پنهان کردن صدمات با والدین خود همکاری می کنند.
کودکان آزار دیده در ارتباط با همسالان خود دچار مشکل هستند. این کودکان گاهی اقدام به خود کشی می کنند و غالبا” از نظر جسمی نسبت به همسالان خود عقب تر هستند.
والدین کودک آزار، غالبا”دیر اقدام به مراجعه جهت دریافت خدمات درمانی می کنند و معمولا” زمانی کودک را به بیمارستان یا مراکز بهداشتی درمانی می آورند که دچار تشنج و یا وضعیت اورژانسی شده باشد.

ارجاع

در صورت مشاهده علایم و شواهد دال بر احتمال کودک آزاری جسمانی ،کودک و خانواده وی را جهت بررسی، اقدامات درمانی و مراقبتی به پزشک مرکز بهداشتی درمانی و یا بیمارستان ارجاع دهید.